Мектеп – гимназия директоры

_______________Э.С.Койлыбаева

Эксперименттің 2023-2024  оқу жылына арналған жоспары

Қалыптастыру  жұмыстары

№191т1 бұйрық  негізінде

Эксперимент алаңы   педагог-психологының

лауазымдық міндеттері

Бұйрық  №________

  «01» қыркүйек 2023ж.

31.08.2023 күнгі №1 педкеңес шешімі

Жалпы ережелер

1. Бұл лауазымдық нұсқаулық Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 31 қазандағы №604 бұйрығымен (Нормативтік  құқықтық актілердің тізімінде №17669 тіркелген), Білім туралы Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 27 шілдедегі Заңының  5- бабының  44-1 тармақшасы  «Білім беру ұйымдарында эксперимент режимінде іске асырылатын білім беру бағдарламасын әзірлеу, сынақтан өткізу және енгізу қағидаларымен бекітілген және Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 15 мамырдағы № 251-III Еңбек кодексі, ҚР Бiлiм және ғылым министрiнiң 2009 жылғы 13 шiлдедегi «Педагог қызметкерлер мен оларға теңестірілген тұлғалар лауазымдарының үлгілік біліктілік сипаттамаларын бекіту туралы» №338 бұйрығы, жарғысы мен Ішкі еңбек тәртібі ережелері және жергілікті нормативтік актілер негізінде жасалды.

1. Эксперимент алаңы  педагог-психологы лауазымына  "Педагогика және психология" бағыты бойынша жоғары немесе жоғары оқу орнынан кейінгі педагогикалық білім немесе бейіні бойынша жоғары медициналық білім, жұмыс өтіліне талап қойылмайды. 
2. Эксперимент алаңының педагог-психологы білуі керек:

Қазақстан Республикасының Конституциясы, Қазақстан Республикасының "Білім туралы", "Педагог мәртебесі туралы", "Сыбайлас жемқорлыққа қарсы ісқимыл туралы" Заңдары және білім беру мәселелері жөніндегі өзге де нормативтік құқықтық актілер; жеке тұлға психологиясы, дифференциалды балалар және жас ерекшеліктері, әлеуметтік, медициналық психология, балалар нейропсихологиясы, патопсихология, психосоматика; педагогикалық этиканың нормалары; дефектология, психотерапия, сексология, психогигиена, кәсіптік бағдар, мамандану және еңбек психологиясы, психодиагностика, психологиялық кеңес беру және психопрофилактика негіздері; белсенді оқыту, әлеуметтік-психологиялық қарым-қатынас әдістері; жеке және топтық кеңес берудің, диагностика мен баланың дамуын түзетудің заманауи әдістері, еңбек заңнамасының негіздері, еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау, өртке қарсы қорғау қағидалары, санитариялық қағидалар мен нормалар.

1. Эксперимент алаңының педагог-психологы лауазымына тағайындау және лауазымнан босату мектеп-гимназия директордың бұйрығымен жүргізіледі. 

Лауазымдық міндеттері

Эксперимент алаңының педагог-психологы: 

1. оқушылардың психологиялық және әлеуметтік әл-ауқатын қамтамасыз етуге және қалыпқа келтіруге, олардың әртүрлі өмірлік жағдайларда әлеуметтікпсихологиялық бейімделу қабілетін дамытуға, сондай-ақ кәсіби өзін-өзі анықтау мәселелерінде көмек көрсетуге бағытталған қызметті жүзеге асырады; 
2. білім алушылардың, тәрбиеленушілердің, педагог қызметкерлердің және оқушылардың немесе оларды алмастыратын адамдардың ата-аналарының психологиялық мәдениетін қалыптастырады; 
3. инклюзивтілік қағидатын іске асыруға жәрдемдеседі және білім беру процесіне қатысушылардың барлығының мінез-құлқының толерантты мәдениетін қамтамасыз етеді;
4. білім алушылар, тәрбиеленушілер, педагогтар және басқа да қызметкерлер арасында сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті, Академиялық адалдық қағидаттарын бойына сіңіреді; 
5. әр түрлі бағыттағы және бағыттағы психологиялық диагностиканы жүргізеді, оқыту, тұлғалық даму және мінез-құлық проблемаларын уақтылы анықтайды, психологиялық қорытынды жасайды; ерекше білім беру қажеттіліктерін бағалауға қатысады және оның негізінде оқушылардың жеке ерекшеліктері мен мүмкіндіктерін ескере отырып, дамыту бағдарламаларын, сондай-ақ педагог-ассистенттің іске асыруы үшін балалардағы проблемалық мінез-құлықты жеңу бағдарламаларын әзірлейді; 
6. әртүрлі психологиялық проблемалары бар балаларға, оның ішінде ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларға консультациялар, жеке, кіші топтық және топтық дамыту сабақтары нысанында психологиялық көмек көрсетеді; 
7. ата-аналарға, педагогтерге, мамандарға, нақты психологиялық мәселелерді шешуде консультациялық көмек көрсетеді; 
8. баланың құқықтарын қорғау жөніндегі конвенцияға сәйкес жеке адамның құқықтарын қорғауға жәрдемдеседі; балалардың өмірін, денсаулығын және құқықтарын қорғауды қамтамасыз етеді, еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау, өртке қарсы қорғау қағидаларын сақтайды; 
9. білім алушылар, тәрбиеленушілер, педагогтар және басқа да қызметкерлер арасында сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті, академиялық адалдық қағидаттарын бойына сіңіреді.

Құқықтары

Эксперимент алаңы   педагог-психологтың: 

1. атқаратын лауазымы бойынша оның құқықтары мен міндеттерін, лауазымдық міндеттерін атқару сапасын бағалау өлшемшарттарын айқындайтын құжаттармен танысуға;
2. мектеп  директордың қарауына осы лауазымдық нұсқаулықта көзделген міндеттерге байланысты жұмысты жетілдіру жөнінде ұсыныстар енгізуге;
3. сабаққа қатысуға;
4. басшылықтан лауазымдық міндеттерін орындау үшін қажетті ұйымдастырушылық - техникалық жағдайларды қамтамасыз етуді талап етуге;
5. біліктілігін арттыруға құқығы бар.

Жауапкершілігі

Эксперимент алаңы   педагог-психологтың: 

1. Оқушыға кәсіби құзыреттілікті арттыру, психологиялық жұмыстың заманауи әдістері мен технологияларын қолдану;
2. Дарынды оқушыларды психологиялық қолдауды жүзеге асыру; 
3. Белгіленген нысан бойынша құжаттаманы жүргізеді, педагогикалық, әдістемелік кеңестердің жұмысына, ата-аналар жиналыстарын, тәрбиелеу және білім беру ұйымының жұмыс жоспарында көзделген басқа да ісшараларды өткізу жөніндегі жұмысқа қатысады; 
4. 1-11 сынып оқушыларының психологиялық жағдайына база жинақтау (электрондық нұсқада) және эксперимент алаңы негізінде жұмыстар жүгізу;
5. Мектеп Жарғысында жазылған міндеттерді лауазымдық нұсқауларды қатаң сақтауға;
6. Мектеп директорының бұйрығын уақытында орындау, берілген жұмыс уақытында орындауға міндетті.

Жұмыс уақыты – 08.00. – 17.00.  Түскі үзіліс – 13.00. – 14 .00 аралығы.

Лауазымдық нұсқаулықпен таныстым:

____________________ / Каримжанова Гүлнұр Бахытқызы/      

01.09.2023ж

№191т1 бұйрық  негізінде

Эксперимент алаңда   қосымша білім беру педагогының лауазымдық міндеттері

Бұйрық  №________

  «01» қыркүйек 2023ж.

31.08.2023 күнгі №1 педкеңес шешімі

Жалпы ережелер

1. Бұл лауазымдық нұсқаулық Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 31 қазандағы №604 бұйрығымен (Нормативтік  құқықтық актілердің тізімінде №17669 тіркелген), Білім туралы Қазақстан Республикасының 2007 жылғы  27 шілдедегі Заңының  5- бабының   44-1 тармақшасы  «Білім беру ұйымдарында эксперимент режимінде іске асырылатын білім беру бағдарламасын әзірлеу, сынақтан өткізу және енгізу қағидаларымен бекітілген және Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 15 мамырдағы №251-III Еңбек кодексі, ҚР Бiлiм және ғылым министрiнiң 2009 жылғы 13 шiлдедегi «Педагог қызметкерлер мен оларға теңестірілген тұлғалар лауазымдарының үлгілік біліктілік сипаттамаларын бекіту туралы» №338 бұйрығы, жарғысы мен Ішкі еңбек тәртібі ережелері және жергілікті нормативтік актілер негізінде жасалды.
2. Эксперимент алаңда қосымша білім беру педагогы лауазымына   педагогикалық бейін бойынша орта кәсіптік білім алған немесе балалар бірлестігінің бағытына сай болады, ал жұмыс өтіліне ешқандай талаптар жоқ. Жоғары педагогикалық білімі балалар бірлестігінің бағытына сәйкес болса, ал жұмыс өтіліне ешқандай талаптар қойылмайды.
3. Эксперимент алаңда қосымша білім беру педагогы білуі керек:

Қазақстан Республикасының Конституциясын, «Білім туралы», «Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы», «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» Қазақстан Республикасының заңдарын, білім беруге байланысты басқа да құқықтық нормативтік актілерді; педагогика, психология теориясын, жас физиологиясын, мектеп гигиенасын, пәнді оқыту әдістемесін; тәрбие жұмысының әдістерін, бағдарламалар мен оқулықтарды; пән кабинетінің жабдықталуына қойылатын талаптарды; оқыту құралдары мен олардың дидактикалық мүмкіндіктерін; педагогика ғылымының даму бағыттарын; шығармашылық әрекетінің негіздерін; талантарды іздеу және қолдау әдістерін; ойын-сауық және демалысты, спорттық-сауықтыру және бос уақытты ұйымдастырудың ғылыми-техникалық, эстетикалық әрекетінің мазмұны мен әдістерін меңгеру, үйірме, клуб, секция, клубтық бірлестіктер сабақтарының бағдарламаларын; балалар ұжымы, ұйымдары және қауымдастығы әрекетінің негіздерін, еңбек туралы заңнаманың негіздерін білу. 

1. Эксперимент алаңда қосымша білім беру педагогы лауазымына тағайындау және лауазымнан босату мектеп-гимназия директордың бұйрығымен жүргізіледі.  Қосымша білім беру педагогы негізінен азаматтық қызметшілер санатына жатқызылған. 

Лауазымдық міндеттері

Эксперимент алаңда қосымша білім беру педагогы:

1. Әртүрлі шығармашылық қызметін ұйымдастырады, қамтамасыз етеді.
2. Қосымша білім беру бағдарламалары мен жоспарларын әзірлеуге және іске асыруға қатысады, оның сапалы орындалуын қамтамасыз етеді. 
3. Үйірме, секция, студия, клубтық және басқа бірлестіктерге балаларды жинақтайды, оқу мерзімінің соңына дейін сол құрамды сақтауға жағдай туғызады. 
4. Психофизиологиялық мақсаттан туындайтын педагогикаға негізделген жұмыс формаларымен, құралдарымен және әдістерімен қамтамасыз етеді.
5.  Дарынды және талантты білім алушылармен (тәрбиеленушілермен) қатар, мүмкіндігі шектеулі балалардың дамуына қолдау көрсетеді. 
6. Еңбекті қорғау, өрттен сақтану мен қауіпсіздік техникасы нормалары мен ережелерін сақтауды қамтамасыз етеді. 
7. Өзінің кәсіби біліктілігін жетілдіреді. Ата-аналарға, оларды алмастырушыларға, сол сияқты педагог қызметкелерге қажетті кеңес береді. 

Құқықтары

Эксперимент алаңда қосымша білім беру педагогы:

1. атқаратын лауазымы бойынша оның құқықтары мен міндеттерін, лауазымдық міндеттерін атқару сапасын бағалау өлшемшарттарын айқындайтын құжаттармен танысуға. 
2. мектеп  директордың қарауына осы лауазымдық нұсқаулықта көзделген міндеттерге байланысты жұмысты жетілдіру жөнінде ұсыныстар енгізуге;
3. басшылықтан лауазымдық міндеттерін орындау үшін қажетті ұйымдастырушылық - техникалық жағдайларды қамтамасыз етуді талап етуге; 
4. біліктілігін арттыруға құқығы бар.

Жауапкершілігі

Эксперимент алаңда қосымша білім беру педагогы:

1. Әр баланың бабын таба отырып, оны мектепке бейімдеу, оқыту процесі мен оның қажеттілігі туралы түсініктің негіздерін беру.
2. Балалардың шығармашылық қабілеттерін анықтайды, оны дамытуға, кәсіби қызығушылығының тұрақты қалыптасуына, тәрбиеленушілердің тұлғалық рухани-адамгершілігін қалыптастыруға ықпал ету;
3. Оқу үрдісінде балалардың өмірі мен денсаулығын сақтауға қажетті жағдай жасайды.
4. Рухани жан дүниесін танып білу.
5. Оқушылардың мәдени-көпшілік шараларына қатысуын ұйымдастыру; 
6. 1-11 сынып оқушылары арасында дарынды балалар базасын жинақтау (электрондық нұсқада) және эксперимент алаңы негізінде жұмыстар жүгізу.
7. Мектеп Жарғысында жазылған міндеттерді лауазымдық нұсқауларды қатаң сақтауға.
8. Мектеп директорының бұйрығын уақытында орындау, берілген жұмыс уақытында жүргізуге жауапты.

Жұмыс уақыты – 09.00. – 18.00.  Түскі үзіліс – 13.00. – 14 .00 аралығы.

Лауазымдық нұсқаулықпен таныстым:

____________________ / Тілепбергенова Асылай Лесбекқызы /      

____________________ / Әміре Нурила Абылайқызы /      

01.09.2023ж

№191т1 бұйрық  негізінде

Эксперимент алаңы   әлеуметтік педагогының

лауазымдық міндеттері

Бұйрық  №________

  «01» қыркүйек 2023ж.

31.08.2023 күнгі №1 педкеңес шешімі

Жалпы ережелер

1. Бұл лауазымдық нұсқаулық Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 31 қазандағы №604 бұйрығымен (Нормативтік   құқықтық актілердің тізімінде №17669 тіркелген), Білім туралы Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 27 шілдедегі Заңының  5- бабының   44-1 тармақшасы  «Білім беру ұйымдарында эксперимент режимінде іске асырылатын білім беру бағдарламасын әзірлеу, сынақтан өткізу және енгізу қағидаларымен бекітілген және Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 15 мамырдағы № 251-III Еңбек кодексі, ҚР Бiлiм және ғылым министрiнiң     2009 жылғы 13 шiлдедегi «Педагог қызметкерлер мен оларға теңестірілген тұлғалар лауазымдарының үлгілік біліктілік сипаттамаларын бекіту туралы» №338 бұйрығы, жарғысы мен Ішкі еңбек тәртібі ережелері және жергілікті нормативтік актілер негізінде жасалды.
2. Эксперимент алаңы  әлеуметтік педагог лауазымына  жоғары педагогикалық білімі; әлеуметтік педагог лауазымындағы тәжірибесі бар,   білетін адам тағайындалады.
3. Эксперимент алаңының әлеуметтік педагогы білуі керек:
   1. Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының Еңбек Кодексін, Қазақстан Республикасының "Білім туралы", "Педагог мәртебесі туралы", "Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы" Заңдарын және білім беру мәселелері бойынша басқа да нормативтік құқықтық актілерді; 
   2. әлеуметтік саясат негіздерін; жалпы және әлеуметтік педагогиканы; педагогика мен психологияны, 
   3. әлеуметтік-педагогикалық және диагностикалық әдістемелерді; әлеуметтік-педагогикалық жұмыстарды; 
   4. еңбекті қорғау, қауіпсіздік техникасы мен өртке қарсы қорғау ережелері мен нормаларын; санитарлық ережелер мен нормаларды.
4. Эксперимент алаңының әлеуметтік педагогы лауазымына тағайындау және лауазымнан босату мектеп-гимназия директордың бұйрығымен жүргізіледі. 

Лауазымдық міндеттері

Эксперимент алаңының әлеуметтік педагогы: 

1. Әлеуметтік-педагогикалық жұмыстың міндеттерін, нысандарын, әдістерін, баланың жеке және әлеуметтік проблемаларын шешу тәсілдерін айқындайды, білім алушылардың, тәрбиеленушілердің, балалардың құқықтары мен бостандықтарын іске асыруда әлеуметтік қорғау және әлеуметтік көмек көрсету жөнінде шаралар қабылдайды. 
2. Білім алушылар, тәрбиеленушілер, балалар және ұйым, отбасы, орта, түрлі әлеуметтік қызметтер, ведомстволар мен әкімшілік органдар мамандары арасында делдал болады.
3. Білім беру ұйымдарында және жеке тұлғаның қоғам өміріне бейімделуін қамтамасыз ететін тұрғылықты жері бойынша білім алушыларды (тәрбиеленушілерді) тәрбиелеу, білім беру, дамыту және әлеуметтік қорғау жөніндегі шаралар кешенін жүзеге асырады. 
4. Жетім балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларды, мүмкіндігі шектеулі балаларды, мүгедек балаларды, девиантты мінез-құлықпен оқитын бала кезінен мүгедектерді патронат, тұрғын үймен, жәрдемақылармен, зейнетақылармен, мүліктік және мүліктік емес құқықтармен қамтамасыз ету жөніндегі жұмысты үйлестіреді. 
5. Сабақтан тыс уақытта білім алушылардың, тәрбиеленушілердің ақыл-ой және дене қабілеттерін дамыту үшін жағдай жасайды. 
6. Әлеуметтік ортада адамгершілік қарым-қатынас орнатуға ықпал етеді. Бала мен мемлекеттік, қоғамдық ұйымдар, әлеуметтік қызметтер арасындағы байланысты қамтамасыз етеді. 
7. Мұғалімдермен, ата-аналармен және білім алушылардың өзге де заңды өкілдерімен өзара іс-қимыл жасайды. 
8. Білім беру процесі кезеңінде білім алушылардың өмірі мен денсаулығын сақтауды қамтамасыз етеді. 
9. Білім беру ұйымдарында білім беретін оқу бағдарламаларын әзірлеуге, бекітуге және іске асыруға қатысады.
10. Білім беру ұйымдарында "Құндылықтарға негізделген білім беру" тұжырымдамасын білім беру процесінде барлық нысандар, оның ішінде балалар отбасыларының қатысуымен енгізеді. 
11. Оқушылар, тәрбиеленушілер арасында академиялық адалдық қағидалалары, сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениеттің алдын алады.

Құқықтары

Эксперимент алаңы   әлеуметтік  педагогтың: 

1. атқаратын лауазымы бойынша оның құқықтары мен міндеттерін, лауазымдық міндеттерін атқару сапасын бағалау өлшемшарттарын айқындайтын құжаттармен танысуға;
2. мектеп  директордың қарауына осы лауазымдық нұсқаулықта көзделген міндеттерге байланысты жұмысты жетілдіру жөнінде ұсыныстар енгізуге;
3. сабаққа қатысуға;
4. мектеп әкімшілігі, мед. жұмыстары, педагогтары мен басқа да әлеуметтік өкілдеріне бала денсаулығын сақтау және құқығын қорғау жөнінен мәселе ( сұрақ ) қоюға;
5. басшылықтан лауазымдық міндеттерін орындау үшін қажетті ұйымдастырушылық - техникалық жағдайларды қамтамасыз етуді талап етуге;
6. біліктілігін арттыруға құқығы бар.

Жауапкершілігі

Эксперимент алаңы   әлеуметтік  педагогтың: 

1. Оқушыға қолайлы жағдай туғызу,  әлеуметтік категориядағы отбасы балаларымен жұмыс жасау;
2. Рухани жан дүниесін танып білу;
3. 1-11 сынып оқушыларының әлеуметтік тұрмыстық жағдайына база жинақтау (электрондық нұсқада) және эксперимент алаңы негізінде жұмыстар жүгізу;
4. Мектеп Жарғысында жазылған міндеттерді лауазымдық нұсқауларды қатаң сақтауға;
5. Мектеп директорының бұйрығын уақытында орындау, берілген жұмыс уақытында орындауға міндетті.

Жұмыс уақыты – 09.00. – 18.00.  Түскі үзіліс – 13.00. – 14 .00 аралығы.

Лауазымдық нұсқаулықпен таныстым:

____________________ / Ідреисова Жүрсінай Оңдасынқызы /      

01.09.2023ж

№191т1 бұйрық  негізінде

Эксперимент алаңы   бағдарламашысының  

лауазымдық міндеттері

Бұйрық  №________

  «01» қыркүйек 2023ж.

31.08.2023 күнгі №1 педкеңес шешімі

1. Жалпы ережелер

1. Бұл лауазымдық нұсқаулық Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 31 қазандағы №604 бұйрығымен (Нормативтік   құқықтық актілердің тізімінде №17669 тіркелген), Білім туралы Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 27 шілдедегі Заңының   5- бабының 44-1 тармақшасы  «Білім беру ұйымдарында эксперимент режимінде іске асырылатын білім беру бағдарламасын әзірлеу, сынақтан өткізу және енгізу қағидаларымен бекітілген және Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 15 мамырдағы № 251-III Еңбек кодексі, ҚР Бiлiм және ғылым министрiнiң 2009 жылғы 13 шiлдедегi «Педагог қызметкерлер мен оларға теңестірілген тұлғалар лауазымдарының үлгілік біліктілік сипаттамаларын бекіту туралы» №338 бұйрығы, жарғысы мен Ішкі еңбек тәртібі ережелері және жергілікті нормативтік актілер негізінде жасалды.
2. Эксперимент алаңы  бағдарламашысы лауазымына  бейінді кәсіптік білімі, дербес компьютерлер мен ұйымдастыру техникасына техникалық қызмет көрсету және жөндеу тәжірибесі бар,  жергілікті желілердің негіздерін (TCP/IP  хаттамаларын, желілік жабдық, жергілікті есептеу желілерін құру қағидаларын) білетін адам тағайындалады.
3. Эксперимент алаңы  бағдарламашысы білуі керек:
4. ұйымдастыру техникасы мен дербес компьютерлер жабдықтарының техникалық сипаттамалары, мақсаты, жұмыс режимдері, конструктивтік ерекшеліктері, техникалық пайдалану қағидаларын. 
5. дербес компьютерлер мен оргтехниканы жөндеу принциптерін. 
6. ақпараттық қауіпсіздік негіздерін, ақпаратты санкцияланбаған қол жеткізуден, зақымданудан немесе қасақана бұрмалаудан қорғау тәсілдерін қамтуды. 
7. техникалық құжаттаманы ресімдеу тәртібін қамтуды. 
8. ішкі еңбек тәртіптемесінің қағидаларын қамтуды. 
9. еңбек заңнамасының негіздерін. 
10. еңбекті қорғау, қауіпсіздік техникасы және өртке қарсы қорғау қағидалары мен нормаларын қамтуды. 

1. Эксперимент алаңы  бағдарламашысы лауазымына тағайындау және лауазымнан босату мектеп-гимназия директордың бұйрығымен жүргізіледі. 

Лауазымдық міндеттері

Эксперимент алаңы   бағдарламашысы: 

1. компьютерлік жұмыс жабдығына операциялық жүйелер мен жұмысқа қажетті бағдарламалық қамтамасыз етуді орнатуға. 
2. компьютерлік жабдықты жұмысқа қабілетті күйде ұстауға. 
3. пайдаланушыларды серверінде тіркеу, идентификаторлар мен құпиясөздерді тағайындауға. 
4. пайдаланушыларға техникалық және бағдарламалық қолдауды жүзеге асыруға, пайдаланушыларға жұмыс мәселелері бойынша консультация беруге. 
5. желілік ресурстарға қол жеткізу құқықтарын белгілеуге және оларды пайдалануды бақылауға. 
6. деректерді уақтылы көшіруді, мұрағаттауды және резервке қоюды қамтамасыз етуге. 
7. пайдаланушылардың және бағдарламалық қамтамасыз етудің қателерін анықтауға және оларды түзету жөнінде шаралар қабылдауға. 
8. желілік қауіпсіздікті ақпаратқа рұқсатсыз қол жеткізуден, жүйелік файлдар мен деректерді қараудан немесе өзгертуден қорғауды қамтамасыз етуге. 
9. жұмыс компьютерлік жабдықтарын вирусқа қарсы қорғауды жүзеге асыруға. 
10. кеңсе техникасын жаңғырту және сатып алу жөнінде ұсыныстарды әзірлеуге. 
11. сайтқа жүктеу алдында құжаттаманы беттеуді жүргізуге. 

Құқықтары

Эксперимент алаңы   бағдарламашысы: 

1. атқаратын лауазымы бойынша оның құқықтары мен міндеттерін, лауазымдық міндеттерін атқару сапасын бағалау өлшемшарттарын айқындайтын құжаттармен танысуға. 
2. мектеп  директордың қарауына осы лауазымдық нұсқаулықта көзделген міндеттерге байланысты жұмысты жетілдіру жөнінде ұсыныстар енгізуге. 
3. басшылықтан лауазымдық міндеттерін орындау үшін қажетті ұйымдастырушылық - техникалық жағдайларды қамтамасыз етуді талап етуге. 
4. біліктілігін арттыруға құқығы бар.

Жауапкершілігі

Эксперимент алаңы   бағдарламашысы: 

1. Мектеп Жарғысында жазылған міндеттерді лауазымдық нұсқауларды қатаң сақтауға;
2. Мектеп директорының бұйрығын уақытында орындау, берілген жұмыс уақытын сақтауға;
3. Берілген тапсырмалар мен анықтамаларды дер кезінде даярлап, талапқа сай алып келуге;
4. Эксперимент алаңында жүргізілген іс  шаралады әлеуметтік желіге жариялау;
5. Жариялымдар мен  тартылымдарды жинақтау.

Жұмыс уақыты – 08.00. – 17.00.  Түскі үзіліс – 13.00. – 14 .00 аралығы.

Лауазымдық нұсқаулықпен таныстым:

____________________ /Жұмабаев Мағжан Мықтыбекұлы\      

01.09.2023ж

Бірінші кезең – ұйымдастыру жұмыстары 2022-2023 жылдар аралығын қамтиды. 

Бүгінгі таңдағы психологиялық, педагогикалық, инновациялық өзгерістерге байланысты мектеп-гимназия жағдайында оқушы бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастыруға бағытталған білім беру кеңістігі қарастырылып, зерттеу тақырыбының өзектілігі айқындалады. Отандық, шетелдік ғалымдардың әдістемелік еңбектері  мен  педагогика,   психология  ғылымындағы  ғылыми зерттеулерді талдау және мектептегі оқыту тәжірибесінің жағдайын, жетістіктері   мен  қайшылықтарын саралау барысындағы зерттеудің ғылыми-әдіснамалық негіздері анықталып, психологиялық-педагогикалық тәжірибе бағдарламасы әзірленіп, оқу үдерісіне енгізіледі.

 Күтілетін нәтиже: эксперименттің нормативті құжаттары жасалады: «Қала мектеп жағдайында оқушылардың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастырудың ұйымдастыру-педагогикалық шарттары» тақырыбындағы эксперименттік алаң жұмысының тұжырымдамасы, бағдарламасы және жоспары құрылып, талқыланып, бекітіледі.

Ұйымдастыру жұмыстары барысында педагогтермен «Эксперимент алаңының ғылыми-теориялық негіздері мен тәжірибелік бағыттарын таныстыру» семинары, «Ұлттық құндылықтар дегеніміз не?» жас мамдармен жұмыс, «Ұлттық құндылықтарды оқу-тәрбие үдерісіне бейімдеу»   Семинар – практикумы, «Қазақ, ағылшын тілдердегі мақал- мәтелдердің құрамындағы ұлттық мәдени стереотип» облыстық семинар өткізіліп, 50-ден аса ұстаз, аудандық әдіскерлер қатысты.

Мәдениет және ақпарат министрлігінің   Алматы  қаласында тіркелген,  ай сайын шығатын республикалық ғылыми- әдістемелік педагогикалық журналдың  №6 (126) басылымына  «ОҚУШЫЛАРДЫҢ БОЙЫНДА ҰЛТТЫҚ ҚҰНДЫЛЫҚТАРДЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ҰЙЫМДАСТЫРУ-ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ШАРТТАРЫ»  тақырыбында мақала жарияланып, дипломмен мараппаталды.  Маусым 2023 жыл

Білім беру үдерісінде оқу пәндері, таңдау пәндері және ғылыми қоғамдар мен студиялардың жұмыс нәтижесінде  9-11 сынып оқушылары арасындағы жалпы білім беретін республикалық ғылыми жобалар байқауында ағылшын тілі пәні бойынша «Қазақ, ағылшын тілдеріндегі мақал мәтелдердің құрамындағы ұлттық мәдени стереотип» тақырыбында жазылған зерттеу жұмысы республикалық кезеңнен ІІ-орын иеленді, этномәдениеттану бағыты бойынша жазылған «Көкпар генезисі» тақырыбындағы ғылыми-зерттеу жұмысы қала облыс деңгейінде жүлделі орындар иеленіп, республикалық кезеңге қатысты. 2-7 сынып оқушыларына арналған «Зерде» ғылыми зерттеу жобалар байқауында 6-сынып оқушысы Қалмаханбет Аянның «Ұлыбритания Біріккен патшалығы мен Қазақстан Республикасы символдарының арасындағы ұқсастық пен айырмашылықтар» тақырыбында жазылған зерттеу жұмысы республикалық кезеңнен жүлделі ІІІ-орын иеленді.

Зерттеудің нысаны – қала мектеп жағдайындағы білім беру үдерісінде.

Зерттеу пәні – психологиялық-педагогикалық негізде қала мектеп жағдайындағы білім беру кеңістігін құрастыру арқылы ұлттық құндылықтарды қалыптастыру ерекшеліктері.  

Зерттеудің мақсаты – қала мектеп жағдайында орта білім беру жүйесінде ұлттық құндылықтарды насихаттау  үдерісін ғылыми-теориялық негіздеу және оны жүзеге асырудың  тәжірибелік ерекшеліктерін анықтау, оқу-тәрбие үдерісіне ендіруді   тәжірибелік сынақтан өткізу.

Зерттеудің ғылыми болжамы: егер, оқушының тұлғалық даму ерекшеліктері теориялық негізде қарастырылып, зерттеу жұмыстары жүйелі ұйымдастырылып, психологиялық-педагогикалық зерттеу құралдары дұрыс іріктелсе,  онда оқушылардың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастыру мүмкіндіктері тиімді пайдаланылады, өйткені оқу-тәрбие үдерісінде ұлттық код, этномәдени мұра материалдары тиімді қолданылып, рухани-адамгершілік қасиеттер жиынтығын дамыту аксиологиялық негізде жүйеленіп, оқушылардың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастыруға алғышарт туындайды.

Зерттеу міндеттері:

1. Білім   берудің  жаңа  парадигмасы   мен  жалпы  орта   білім  беру  жүйесін дамыту тенденциялары аясында оқушы тұлғасын қалыптастыруда мектеп-гимназияның білім беру кеңістігін құрастырудың теориялық-әдіснамалық негіздерін анықтау;

2. Қала мектеп жағдайында оқушылардың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастырудағы  мүмкіндіктерін айқындау;

3. Оқушылардың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастырудағы  дидактикалық   мазмұнын жүйелеу, оның тиімділігін   дәлелдеу;

4. Қала мектеп жағдайында оқушылардың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастырудың моделін ұсыну;  

5. Оқушының бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастырудағы мектептің білім беру кеңістігінің тәжірибесін насихаттау, оқу-әдістемелік қамтамасыз ету,  оның тиімділігін педагогикалық тәжірибе жүзінде тексеру, сараптамалық талдау және ғылыми-әдістемелік ұсыныстар жасау.

Зерттеудің жетекші идеясы: 

Қала мектеп жағдайындағы  білім  беру   кеңістігін  құрастыруда оқушылардың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастырудың теориялық-әдіснамалық негізі этномәдени материалдарын қолдану, рухани-адамгершілік қасиеттерді дамытуды ұйымдастыру педагогикалық әрекеттің құндылық  бағдары, өзегі  ретінде   танылуы - рухани, интеллектуалды, коммуникативті құзіреттілігі  дамыған тұлғаның  қалыптасуына   мүмкіндік  туындайды.

Зерттеу әдістері: зерттеу міндеттеріне сәйкес, мәселені шешуде философиялық, психологиялық-педагогикалық еңбектерге теориялық талдау жасау, салыстыру, нақтылау және жинақтау, мемлекеттік ресми және нормативтік құжаттарды талдау, жалпы білім беретін мектептердің озат тәжірибелерін зерделеу, ұзақ мерзімді тәжірибелік-эксперименттік жұмыс жасау, тестілеу, әңгімелесу, сауалнама жүргізу, сараптау, нәтижелерді жүйелеу, графикалық бейнелеу әдістері арқылы қамтамасыз етілді.

Зерттеудің теориялық және әдіснамалық негіздері: 

- жалпы адамзаттық және ұлттық құндылықтардың диалектикалық өзара бірлігіне байланысты тарихи, философиялық, әлеуметтік және мәдени ілімдер, -тарихи-педагогикалық құбылыстарды зерттеуге аксиологиялық және акмеологиялық тұғырлары, тұлға дамуының жалпы диалектикалық ұстанымдары, тұлғаға бағдарланған білім беру және тәрбие  беруді ізгілендіру теориясы, қазіргі білім беру мәселелері, педагогикалық-психологиялық және кәсіби білім беру, педагогика, психология мен жеке тұлғаны дамыту саласындағы отандық және шетелдік ғалымдардың еңбектері.  

Эксперименттік тәжірибенің зерттеу көздерi: 

Қазақстан  Республикасының  Конституциясы, «Білім  туралы» Қазақстан  Республикасының  Заңы, ҚР Оқу-ағарту  министрлігінің нормативтік  құжаттары, зерттеліп  отырған   мәселе  бойынша философтардың, психологтардың  және  әдіскер   ғалымдардың  еңбектері.

Эксперименттік   тәжірибенің зерттеу  базасы: Жамбыл  облысы, Тараз  қаласы, Жамбыл  атындағы №5 мектеп-гимназиясы.

Эксперимент кезеңдері   және  күтілетін  нәтижелер

Психологиялық-педагогикалық  эксперимент 2022-2027 жылдар аралығына жоспарланып отыр. Шартты  түрде  3   кезеңге бөлінеді:

• ұйымдастыру  кезеңі – 2022-2023жж.
• қалыптастыру, жүзеге  асыру кезеңі – 2023-2026жж. 
• қорытынды  кезең – 2026-2027жж.

Бірінші  кезең – ұйымдастыру  жұмыстары   2022-2023 жылдар  аралығын  қамтиды. 

Бүгінгі   таңдағы  психологиялық, педагогикалық, инновациялық  өзгерістергебайланысты мектеп-гимназия жағдайында оқушы бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастыруға бағытталған білім беру кеңістігі  қарастырылып, зерттеу  тақырыбының   өзектілігі  айқындалады. Отандық, шетелдік  ғалымдардың  әдістемелік   еңбектері  мен  педагогика, психология  ғылымындағы ғылыми  зерттеулерді   талдау  және мектептегі  оқыту   тәжірибесінің  жағдайын, жетістіктері  мен  қайшылықтарын   саралау барысындағы  зерттеудің ғылыми-әдіснамалық  негіздері анықталып, психологиялық-педагогикалық  тәжірибе бағдарламасы  әзірленіп, оқу  үдерісіне енгізіледі.

Күтілетін  нәтиже: эксперименттің нормативті  құжаттары   жасалады: «Қала мектеп жағдайында оқушылардың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастырудың ұйымдастыру-педагогикалық шарттары»   тақырыбындағы эксперименттік   алаң  жұмысының тұжырымдамасы, бағдарламасы  және жоспары құрылып, талқыланып, бекітіледі.

Екінші  кезең – қалыптастыру  жұмыстарын   жүргізу  арқылы экспериментті  жүзеге   асыру кезеңі – 2023-2026 жылдар.

Зерттеудің   ғылыми  болжамы  мен   міндеттеріне  сәйкес, қала мектеп жағдайында оқушылардың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастырудың құрылымдық-мазмұндық   моделі  жасалады, жұмыстың  дидактикалық   тұғырлары нақтыланып, педагогикалық-психологиялық  шарттары   анықталады, арнайы курстар мен тәрбиелік іс-шаралар ұйымдастырылады, тәжірибелік-эксперименттік жұмыстардың  нәтижелері кезең-кезеңмен  жүйеленіп,   ғылыми-әдістемелік  тұрғыда  сараланады.

Күтілетін нәтиже: 

• қала мектеп жағдайында оқушылардың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастырудың психологиялық-педагогикалық  шарттары   анықталады;
• мектептің білім  беру  кеңістігінде психологиялық-педагогикалық  тәсілдер   арқылы  қала мектеп жағдайында оқушылардың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастырудың моделі   құрастырылып, апробациядан  өтеді;
• қала мектеп жағдайында оқушылардың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастырудың педагогикалық, психологиялық  шарттары эксперименталды  түрде тексеріледі;
• оқушылардың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастырудың критерийлері, көрсеткіштері  мен  деңгейлеріне   сипаттама  жасалынады;
• қала мектеп жағдайында оқушылардың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастыру бағытындағы мектеп-гимназияның білім  беру   кеңістігін  құрастырудың  психологиялық-педагогикалық  аспектілері туралы  тұжырымдама басылымдарда  жарияланады;
• эксперимент материалдарының  негізінде  оқу-әдістемелік  құралдар, жинақтар  шығарылады.

Үшінші  кезең – экспериментті  қорытындылау кезеңі 2026-2027 жылдар  арасын   қамтиды. 

Эксперимент  барысында   жинақталған  нәтижелер  мен тәжірибелік  жұмыстардың   соңғы  кезеңіндегі  қорытындыларды  көрсететін   және оларды жалпылауда  алынған  дидактикалық   мәліметтерді  қамтыған оқулықтар  мен  оқу   әдістемелік  құралдарды баспадан  шығару жүзеге  асырылады. Қала мектеп жағдайында оқушылардың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастыруға бағытталған   арнайы  курс  бағдарламасы бойынша  әдістемелік   ұсыныстар  даярланады. 

Күтілетін  нәтиже: «Қала мектеп жағдайында оқушылардың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастырудың ұйымдастыру-педагогикалық шарттары»  тақырыбындағы   эксперименттік  алаң жұмысының нәтижесі  шығарылып, қорытындыланады.

Эксперименттің практикалық мәнділігі:

Ø  Білім берудің жаңашылдық сипатына сәйкес, жеке тұлғаны қалыптастыруда маңызды теориялық-әдіснамалық материалдар жалпы орта білім беруді реформалау аясындағы көкейкесті мәселелерді шешуге мүмкіндік береді.

Ø  Қала мектеп жағдайында оқушылардың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастырудың құрылымдық-мазмұндық моделі жасалынып, ғылыми-әдістемелік материалдардың берілуі оқытудың дидактикалық мүмкіндіктерін жетілдіруде маңызды.

Ø  Эксперимент нәтижелерін жалпы орта білім беру жүйесінде, ғылыми-практикалық орталықтарда, жоғары оқу орындарында, колледждер мен мұғалімдердің білімін жетілдіру институттары қызметінде пайдалану тиімді.

Эксперименттің қағидалары:

• Білім берудің жаңа парадигмасының педагогикалық мәні мұғалім мен оқушы оқыту процесінің субъектілері және инновациялық-дидактикалық іс-әрекетті іске асырушы ретінде сипатталады.
• Ұлттық құндылықтарды қалыптастырудың өлшемдері, көрсеткіштері, деңгейлері теориялық модельдің негізгі сипаттамасымен айқындалады.
• Қазіргі кезеңде білім берудің жаңашылдық сипатына байланысты оқушылар бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастыру теориялық әдіснамалық тұрғыдан қарастырылып, жүйеленген сипаттамасы – оның дидактикалық негізін құрайды.
• Оқушылардың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастыру деңгейлері, олардың оқу-танымдық іс-әрекетке қойылатын дидактикалық талаптар жиынтығын жүзеге асыру мүмкіндіктері арқылы анықталады.
• Оқушылардың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастыру – тұтас педагогикалық процесті ұйымдастыру шарттарын, білім беру мен тәрбиелеудің жаңа парадигмасын, оның даму тенденцияларын есепке алады. 
• Қала мектеп жағдайында оқушылардың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастыру - теориялық-әдіснамалық негізде анықталған ғылыми-әдістемелік жүйе арқылы жүзеге асады. 

Эксперимент  нәтижелерінің дәйектілігі мен сенімділігі: зерттеу тақырыбына сай теориялық қағидаларды әдіснамалық тұрғыда негіздеумен, зерттеу пәніне сәйкес, кешенді әдіс-тәсілдерді қолданумен, зерттеу қорытындыларының жалпы әдіснамалық негізде дәлелденуімен, нақты бірін-бірі толықтырушы ғылыми-эксперименттік әдістердің кешенді түрде қолдануымен, тәжірибелік-эксперименттік жұмыстардың нәтижесінде алынған мәліметтердің тиімділігі дәлелденуімен қамтамасыз етілді.

Экспериментті өткізу үшін қажетті жағдайлар: Қала мектеп жағдайында оқушылардың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастыруды жүзеге асыру білім беру кеңістігінің  негіздемесі және жұмыс ережесі, қажетті оқу-әдістемелік әдебиеттер, ақпараттық-коммуникациялық құралдар, жаңа технологиялар, кадрлық құрам, оқушылар контингенті, экспериментті жүргізу орны, қаржылық қолдау.  

Эксперимент дәйектілігін қамтамасыз ететін мониторинг және бақылау құралдары:  

• Бірінші кезеңнің соңында, екінші кезеңнің ортасында және аяғында, үшінші кезеңнің соңында ағымдық мониторинг жүргізу. Бақылау құралдары: құжаттардың сапасы, алынған нәтижелерді сипаттайтын оқу-әдістемелік өнімдер, оқушылардың жетістіктері, педагогикалық ұжымнан алынатын сауалнама, ата-аналардың бағасы және оқушы тұлғасының әлеуметтену тетігін көрсететін бақылау-өлшеу қималары.  

Эксперимент дәйектілігін қамтамасыз ететін үлгі штаттық кестесі

Эксперимент нәтижелерін сынақтан өткізу және ендіру.

Зерттеудің негізгі қағидалары ғылыми баяндама түрінде халықаралық  ғылыми-практикалық конференцияларда,  республикалық ғылыми-практикалық конференцияларда, облыстық және аймақтық ғылыми конференцияларда, білім беру қызметкерлерінің тамыз кеңестерінде,  республикалық, аймақтық, облыстық деңгейде өткізген ғылыми семинарларында,   мектептің педагогикалық және әдістемелік кеңестерінде, республикалық басылымдарда ғылыми мақалалар, оқу құралдары, әдістемелік нұсқаулар, ақпараттық-сараптамалық материалдар, оқу-әдістемелік және мұғалімдерге арналған көмекші құралдар түрінде жарық көрумен жүзеге асады.

Тараз қаласындағы Жамбыл атындағы №5 мектеп-гимназиясының негізінде құралған «Қала мектеп жағдайында оқушылардың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастырудың ұйымдастыру-педагогикалық шарттары» тақырыбындағы эксперименттік алаң жұмысының 2022-2027 оқу жылдарына арналған  тұжырымдамасында  мына төмендегі стандарттар (құжаттар) пайдаланылды: 

1. Н.Ә.Назарбаев «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» - Егемен Қазақстан, сәуір. 2017
2. Қазақстан Республикасының 2025 жылға дейінгі Стратегиялық даму жоспары
3. «Қазақстан Республикасы  Білім  туралы   Заңы»  2007 жылғы 27 шілдедегі №319 - бұйрығы (27.06.2022 жылы №129 - бұйрығымен өзгертулер мен толықтырулар  енгізілген).
4. Оқытуды ұйымдастыру  жағдайы бойынша  білім  беру   ұйымдары қызметінің үлгілік   қағидалары  (2013 жылғы 17 қыркүйектегі  №375 – бұйрығы).
5. «Педагог мәртебесі туралы» Заңы  2019 жылғы 27 желтоқсандағы   № 293-бұйрығы.
6. ҚР  стратегиялық  дамуының   «Қазақстан - 2050» бағдарламасы.
7. Қазақстан  Республикасының мемлекеттік  жалпыға  міндетті білім  беру   стандарты 2018 жылғы 31 қазандағы №604 - бұйрығы.
8.  «2022-2023 оқу  жылында Қазақстан Республикасының орта  білім   беру  ұйымдарында оқу-тәрбие процесін ұйымдастырудың ерекшеліктері туралы» әдістемелік нұсқау  хат

Кіріспе

Зерттеудің өзекттілігі. 

Еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуының стратегиялық бағыттарына сәйкес білім беру жүйесін дамыта отырып, әлемдік білім кеңістігіне ықпалдастырудағы негізгі бағдар – адамды қоғамның ең маңызды құндылығы ретінде танып, оның рухани жан-дүниесінің дамуына, көзқарастары мен шығармашылық әлеуетінің, танымдық біліктілігі мен мәдени құндылықтарының жоғары деңгейде дамуына, жеке тұлғасының қалыптасуына жағдай жасау. 

       «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бағдарламасы ең алдымен, еліміздің Біртұтас ұлт болуын мақсат етіп, соған барар жолдағы ұлттың рухани болмысының мәні қалай болуы керек, нені негізге алып, қандай базалық құндылықтарды сақтауымыз қажет, ертеңгі ұрпаққа табыстар мұрамыздың сипаты қандай болуы керек, бүгінгі жастар мұраты қандай, батысқа еліктеу Еліміздің болашақ межесіне үлгі бола ала ма деген бүгінде қазақ қоғамын іштей толғандырып жүрген басты мәселелердің шешімі мен оның бағдары осы бағдарламада кеңінен қозғалып, тиянақталған. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев  ұлттық құндылыққа қанығып өскен өреннің танымы терең, ділі берік болатынын ерекше атап өткен. Олай болса, оқушыларды қоғамда әлеуметтенуге дайындау барысында олардың жоғары кәсіби құзыреттілігі, бәсекеге қабілеттілігі, мәдениетінің жоғары болуы – бұл білім беру саласының негізгі бағыттарының бірі болып саналады, өйткені қазіргі нарық жағдайында азаматтардың әлеуметтік жағынан қорғалуы олардың біліміне, кәсіби біліктілігіне, құзыреттілігі және шеберлігімен ғана өшенбейді. Сонымен қатар, ұлттық ерекшеліктері мен этономәдени құзыреттілігімен де байланысты. Қазақстан Респубикасының «Білім туралы» Заңында ұлттық және жалпы адамзаттық құндылықтар, ғылым мен практика жетістіктері негізінде тұлғаны қалыптастыруға, дамытуға және кәсіби шыңдауға бағытталған білім беру және оның шығармашылық, рухани және күш-қуатын жетілдіру, жеке тұлғаның жан-жақты дамуына жағдай жасау міндеті көзделгенін ескерсек, оқушыларды жаңашылдыққа даярлаумен қатар, олардың бойына ұлттық құндылықтарымызды қалыптастыруымыз керек.

Ұлттық құндылықтар - әрбір ұлттың болмысында ғасырлар бойы атадан балаға мирас болып келе жатқан адамгершілік қағидаттары. Ғасырдан-ғасырға жеткен халықтың қазынасы – тілі, ділі, салт-дәстүрі, әдебиеті мен өнері, мәдени мұралары ұлтымыздың рухани байлығы. 

Қай заманда болмасын адамзат алдында тұратын ұлы мұрат - міндеттердің ең бастысы – өзінің ісін, өмірін жалғастыратын салауатты, саналы ұрпақ қалыптастыру. Ұрпақ тәрбиесі мен білім беру жүйесі келешек қоғам қамын ойлау болып табылады. Сол келешек қоғам иелерін жан-жақты жетілген, ақыл-парасаты мол,  мәдени-ғылыми өресі озық азамат етіп қалыптастыру біздің қоғам алдындағы борышымыз. Ойлы - пайымды, білімді, мәдениетті, іскер, еңбекшіл азамат тәрбиелеуді адамзаттың ақыл-ойы мен мәдениетінің дамуындағы бағалы байлықтың бәрін игере отырып және бүгінгі ұрпақтың санасына ұстаздық шеберлікпен біртіндеп сіңіру арқылы ғана жүзеге асыруға болады. Бүгінгі ұрпақ – ертеңгі болашақ екенін ескерер болсақ, бәсекеге қабілетті, жаңа уақыттың өктем талабына үн қоса алатын азамат тәрбиелеу – бүгінгі күннің ең маңызды басымдылығы. Ұрпақ тәрбиесі мен білім беру жүйесіне құндылық бағытта жаңаша көзқараспен қарау, озық мәдениет үлгісіне үйлесімділігін қосу, белсенділікті дамыту, тұлға еркіндігін жан-жақты қалыптастыру басты мәселе болып отыр. 

Адамның бойында ұлттық құндылықтардың мәні, тәрбиелік маңызы ойшыл ғұламалар, ұлы педагогтар Әл-Фараби, Ж.Баласағұн, А.Яссауи, Ы.Алтынсарин, А.Құнанбаев, А.Байтұрсынұлы, Ш.Құдайбердиев, Ж.Аймауытовтың еңбектерінде  жан-жақты талданған. Рухани-адамгершілік   тәрбие мен ұлттық құндылықтар отандық зерттеуші ғалымдар Қ.Жарықбаев, С.Бердібаева, Н.С.Әлқожаева, А.Т.Өтебаева, Г.А.Ерғалиева және т.б. еңбектерінен көре аламыз.

Жалпы құндылықтар  мәселесінің  аксиологиялық   аспектіне  батыс еуропа  философиясының  көрнекті өкілдерінің  еңбектері арналған. Олардың арасынан  Г.Гегельді, Э.Гуссерлді, У. Джеймсті, С. Къеркогорды, Ф. Ницшені,  Ж.П. Сартрды, Э. Фроммды, М. Хайдеггерді,  А.Шопенгауэрді,  О. Шпенглерді,  К.Ясперсті   атап  өтуге болады.  

Қазақстанның заманауи білім беру саясаты үшін ұлттық құндылықтарды насихаттау, оқушылар бойында қалыптастыруда салт-дәстүрлер мен әдет-ғұрыптар және этномәдени мұралық педагогиканың әлеуетіне, этнопсихологиялық ерекшеліктеріне сүйенумен бірге жергілікті компонеттерден негізделген бірлескен білім беру кеңістігін қалыптастыру идеялары ерекше өзекті. 

Білім деңгейін көтеру және ұлттық құндылықты насихаттауды арттыру мақсатында интегралды әдіс пен әмбебап құралдың тұлғаға әрекет етуі ретінде әртүрлі деңгейдегі білім беру мекемелері мен этномәдени мұралардың ынтымақтастығын шындығында да бірегей етеді. Адамзат қоғамының сан ғасырлық тарихы мен салт-дәстүрінен, өнері мен мәдениетінен, ғылымы мен білімінен ең қысқа уақыт ішінде хабардар ететін ақпараттық жылдамдыққа ие бірден-бір ғылыми-танымдық орын, әрі көп қырлы тарихи қалыптасқан мәдени-әлеуметтік институт біздің этномәдени мұраларымыз. Осы орайда білім беру үдерісіндегі негізгі мақсаты – тұлғаның сол кезеңдегі тарихи-мәдени кеңістіктегі ұлттық танымын арттыру.

Мақсатты белгісі бойынша ұлттық құндылықтарды қалыптастыру процесінің құрылымы, білім беру кеңістігі олардың шешілуіне бағытталып, мынадай мәселелер жиынтығынан тұрады:

• тұлғаның толық қалыптасуы;
• жалпы адамзаттық құндылықтар негізінде тұлғаның рухани-адамгершілік  қасиеттерінің қалыптасуы;
• тұлға дамуының үйлесімді интеллектуалды, коммуникативтік, көңіл-күй және еріктік түрткілері; 
• ғылым, мәдениет, өнер саласындағы мүмкіндіктері мен тілеулерін, сондай-ақ әлеуметтілік қажеттіліктерін ескере отырып, тұлғаның бейімділігін, қабілеттерін және қызығушылықтарын дамыту;
• жеке және қоғамдық сананы дамытатын танымдық әрекетін ұйымдастыру;
• оқыту мен тәрбие беру мақсатымен дәйектелген тұлға қасиеттерінің құрылуын ынталандыратын тұлғалық және әлеуметтік құнды, алуан қырлы қызметті ұйымдастыру;

Қала мектеп жағдайында оқушылардың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастырудың ұйымдастыру үдерісінде   оқушылардың   танымдық, эстетикалық, сұхбатты, пәнаралық, медиа-ақпараттық. Демек, қала жағдайында оқушылардың креативті және парасатты ойлауын, танымдық белсенділігін қамтамасыз ететін тәрбиелеу мен оқытудың жаңа жағдайлары білім беру кеңістігі субъектін және оқушының әлеуетіне тікелей әсері мол ұлттық құндылықты қалыптастырудың теориялық, әдістемелік, педагогикалық шарттарын айқындау міндеттерін алдыңғы қатарға шығарады. Осы міндеттерді шешу жолында жүзеге асырылатын іс-әрекеттердің басында оқушының танымдық белсенділігін дамыту, ой пікірінің ұшқырлығын қалыптастыру, танымдық қызығушылығын арттыру оның үнемі ізденіске бағыттау жатыр.  Бұл ұлттық құндылықты насихаттау бағытында еліміздің ұлттық білім беру жүйесінде «Қазақстандық патриотизм» ұғымы қолданылып келеді. «Қазақстандық патриотизм» арқылы Отан, туған жер, ел, атамекен, туған өлке туралы түсініктер оқу-тәрбие үдерісінде, сабақтан тыс іс-шараларда Отансүйгіштік сезімді дамытуға, ұлттық салт- дәстүрді сақтау, мемлекеттік рәміздерді құрметтеу сияқты сезімдерді оқушылар бойында қалыптастыру жүзеге асырылу қажеттігі анықталған.

Сонымен, ғылыми зерттеулер мен философиялық, психологиялық-педагогикалық еңбектерді және білім беру жүйесіндегі педагогикалық үдерісті талдау барысында төмендегідей  қарама-қайшылықтарды анықтауға мүмкіндік алдық:

•  қала мектеп жағдайында оқушылардың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастыруды ұйымдастырудың ғылыми-теориялық негізделуінің жеткіліксіздігі арасындағы; 
•   оқушылардың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастыруда психологиялық-педагогикалық жағдайлардың әлі де болса жүйелі ұйымдастырылмауы арасындағы; 
• білім берудің жаңа парадигмасы жағдайында орта білім беру жүйесінде оқушылардың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастыруды ұйымдастыру талаптары мен бұл мәселені іске асыруда оған негіз болатын жаңаша оқу мазмұнын меңгертудің технологияларын қажеттілігі арасындағы қайшылықтар зерттеу проблемасын анықтап, тақырыпты: «Қала мектеп жағдайында оқушылардың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастырудың ұйымдастыру-педагогикалық шарттары» деп таңдауымызға себеп болды.

Зерттеудің мақсаты – қала мектеп жағдайында орта білім беру жүйесінде ұлттық құндылықтарды насихаттау  үдерісін ғылыми-теориялық негіздеу және оны жүзеге асырудың  тәжірибелік ерекшеліктерін анықтау, оқу-тәрбие үдерісіне ендіруді   тәжірибелік сынақтан өткізу.

Зерттеу міндеттері:

1. Білім  берудің  жаңа   парадигмасы  мен  жалпы   орта  білім  беру   жүйесін дамыту тенденциялары аясында оқушы тұлғасын қалыптастыруда мектеп-гимназияның білім беру кеңістігін құрастырудың теориялық-әдіснамалық негіздерін анықтау;

2. Қала мектеп жағдайында оқушылардың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастырудағы   мүмкіндіктерін айқындау;

3. Этномәдени мұра материалдарын оқушылардың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастырудағы  дидактикалық  мазмұнын жүйелеу, оның тиімділігін  дәлелдеу;

5. Оқушының бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастырудағы мектептің білім беру кеңістігінің тәжірибесін насихаттау, оқу-әдістемелік қамтамасыз ету,  оның тиімділігін педагогикалық тәжірибе жүзінде тексеру, сараптамалық талдау және ғылыми-әдістемелік ұсыныстар жасау.

Ұлттық құндылықтарды қалыптастыру мәселесінің өзектілігі білім беру аясында оқушылардың ішкі әлемін рухани байыту міндеттері туындайды. Бұл міндеттің шешімін іздестіруде тәрбиелік-танымдық жұмыстар жүйесі ерекше рөл атқарады. Оның негізгі мақсаты – оқушылардың бос уақытын дұрыс ұйымдастыру, олардың сабақта алған білім, іскерлік, дағдыларын дамыту, психологиялық-педагогикалық сүйемелдеу. Эксперименттік ғылыми-зерттеу алаңы -  зерттеулерге, эксперименттерге, ғылыми ойлауға талпынысы мен  қызығушылығы бар оқушыларды біріктіруге шақырады, өзіндік ой қорыту, креативтілік тәрізді  қабілеттерін дамытуға септігін тигізеді. Мазмұны: ғылыми жобаларды әзірлеу және қорғау, ғылыми-практикалық конференциялар өткізу, мектеп-гимназияның эксперименттік ғылыми-зерттеу лабораторияларындағы оқушылардың ғылыми-зерттеу жұмыстарын дамыту, пәндік олимпиадаларға дайындау, интеллектуалды ойындар, клубтар, байқауларды ұйымдастыру.